Identificatie en plaatsing in de tijd van de Nederlandse zwarte Monopoly dozen uit de periode 1940-1968

De dozen uit de periode 1940-1968 kenmerken zich door een lange reeks van - soms kleine - wijzigingen in de uitvoering en onderdelen. Het is derhalve uiterst lastig een doos exact te identificeren zonder gedetailleerde kennis van de verschillen. Onderstaand overzicht is samengesteld op basis van de bestudering van een groot aantal verschillende zwarte dozen. Het is echter niet uitgesloten dat deze lijst toch nog onvolkomenheden bevat. Melding daarvan, vergezeld van documentatie materiaal, wordt op prijs gesteld.

Naast deze zwarte dozen zijn nog diverse andere dozen verschenen in afwijkende kleuren als gevolg van materiaalschaarste in de oorlog, of als bijzondere editie ter gelegenheid van diverse jubilea (20 jaar, 25 jaar etc.). Ook zijn voorafgaand aan de eerste volledig Nederlandse doos in de periode 1936-1940 een tweetal types geïmporteerde Engelse mini-doosjes met los bord verkocht. Voor een beschrijving van deze overige uitgaves wordt verwezen naar het totaaloverzicht van Nederlandse Monopoly spellen op deze website of het internationale Monopoly Lexicon van Albert Veldhuis.

De roze gemarkeerde vakken geven unieke kenmerken of unieke combinaties van maximaal 2 kenmerken waarmee een bepaald type doos eenduidig kan worden geïdentificeerd.
De bij de verschillende types genoemde jaartallen zijn zo nauwkeurig mogelijk herleid op basis  van diverse historische gegevens en geven het jaar aan waarin dit spel voor het eerst werd uitgegeven.
 

31,5 x 53,5 x 2,5 cm
(extreem brede doos omdat alles naast elkaar ligt)

16,3 x 19,7 x 3 cm
mini-doosje met los bord

Type Z5 - '47/57

23,5 x 46 x 2,5 cm

Type Z6 - 1957

23,5 x 46 x 2,5 cm

Type Z7 - 1957

23,5 x 46 x 2,5 cm

Type Z8 - 1958

23,5 x 46 x 3 cm

opgeplakt
Patent No. 453689
 

opgeplakt
Patent No. 453689

opgeplakt
Patent No. 453689

Gedrukt
Patent No. 453689

Naam Uitgever

Smeets & Schippers

Smeets & Schippers

Smeets & Schippers

Smeets & Schippers

Monopoly "Junior"

« Monopoly de Luxe »

Nee

Nee

Nee
 

Logo op deksel

geen

geen

geen

geen

geen

geen

geen

geen

geen

Indeling
doos

8 vakken en een grote voor het bord

5 vakken en een grote voor het bord

6 vakken, midden hoog, alle randen mahonie

6 vakken, midden hoog, alle randen mahonie

5 vakken en een grote voor het bord

5 vakken van enkel gevouwen karton, midden hoog

6 vakken van enkel gevouwen karton, midden hoog

6 vakken van enkel gevouwen karton, midden hoog

witte opvulvakken en geen advertenties in deksel

Onderkant
en Rand

onbewerkt en mahonie randen

onbewerkt en mahonie randen

onbewerkt en mahonie randen

wit en mahonie randen

Rugzijde
bord

 Opgeplakt. "De Luxe" onder locomotieven plaatje

 Opgeplakt. "De Luxe" onder locomotieven plaatje en nummer 14034.
Variatie: dit plaatje ook op deksel

Speelzijde bord en patent-tekst

Waddington groene loc met speelveld naar buiten gevouwen
Dorpstraat
 alleen “Wettig gedeponeerd” onder locomotieven plaatje

Trein van voren
kleine maat (35x35) met speelveld naar buiten gevouwen

Waddington groene loc linnen rug Dorpstraat
 Alleen “Wettig gedeponeerd” onder locomotieven plaatje

Waddington groene loc linnen rug Dorpstraat
 Alleen “Wettig gedeponeerd” onder locomotieven plaatje

zwarte streep boven belasting vakjes

Trein van voren
kleine maat (35x35) met speelveld naar buiten gevouwen

Waddington groene loc, gevouwen Dorpstraat
 “Uitgave...” 67mm in rood onder locomotieven plaatje

Waddington groene loc, gevouwen Dorpstraat
 “Uitgave...” 67mm in rood onder locomotieven plaatje

Waddington groene loc, gevouwen Dorpstraat
 “Uitgave...” 65mm in rood onder locomotieven plaatje
Variatie: Type Z7a

Waddington groene loc, gevouwen Dorpstraat
 “Uitgave...” 67mm in rood onder locomotieven plaatje

Waddington groene loc, linnen rug, Dorpstraat
“Uitgave...” 65mm in rood
Variatie: Type Z8a

 gevouwen bord

Pionnen

gevouwen karton op blank houten voetje

karton
kleur variaties op rug

karton op zwart houten voetje

karton op zwart houten voetje

karton
kleur variaties op rug

mens-erger

mens-erger

Torentjes

mens-erger
Variatie:

mens-erger brede voet

Dobbel-stenen

onbewerkt hout

onbewerkt hout

zwart met witte stippen

zwart met witte stippen

Tolletje.
Variatie: onbewerkte houten dobbelstenen in plaats van, of soms samen met tolletje

onbewerkt hout
 

onbewerkt hout

onbewerkt hout

geverfd hout

Geld

1-5-10-20-50-100-500

zonder nummer
500 rood

Kans (16) en Alg.
Fonds (16)
kaartjes

ongenummerd
grote letters

kleinere maat, genummerd

Variatie:

ongenummerde Kans/Alg.Fonds kaartjes

ongenummerd, ronde hoeken

Variatie:

drukfout "TWEDE"

ongenummerd, ronde hoeken

kleinere maat, genummerd
Variaties:

 lichtblauwe KANS kaartjes

foutdruk alleen "ALGEMEEN

genummerd
 

genummerd

genummerd

genummerd

Eigendoms bewijzen (28)

gekaderd,
 "Wanneer een speler AL de straten van een..."

gekaderd,
"Wanneer een speler AL de straten van een..."
kleinere maat

gekaderd,
 "Wanneer een speler AL de straten van een..."

gekaderd,
 "Wanneer een speler AL de straten van een..."

gekaderd,
 "Wanneer een speler AL de straten van een..."
kleinere maat

gekaderd,
"Wanneer een speler AL de starten van een..."
(soms geperforeerd)

gekaderd,
 "Wanneer een speler AL de straten van een..."

gekaderd,
 "Wanneer een speler AL de straten van een..."

gekaderd,
 "Wanneer een speler AL de straten van een.."

Spelregels

"MONOPOLY"
 met Serif

locomotieven plaatje 3-7 spelers

locomotieven plaatje 3-7 spelers

locomotieven plaatje 3-7 spelers

locomotieven plaatje 3-7 spelers
 K2507
Variatie: spelregels zonder nummer K2507

locomotieven plaatje 3-7 spelers

locomotieven plaatje 3-7 spelers

locomotieven plaatje 3-7 spelers

Overige attributen

onbekend

onbekend

onbekend

onbekend

23,5 x 46 x 3 cm

23,5 x 46 x 3 cm
 

23,5 x 46 x 3 cm
 

23,5 x 46 x 3 cm

23,5 x 46 x 3 cm

23,5 x 46 x 3 cm

23,5 x 46 x 3 cm

23,5 x 46 x 3 cm

23,5 x 46 x 3 cm

Naam
Uitgever

Smeets & Schippers

N.V. Schippers Int

N.V. Smeets & Schippers

N.V. Smeets & Schippers
 

N.V. Smeets & Schippers

N.V. Smeets & Schippers

N.V. Smeets & Schippers

N.V. Smeets & Schippers

N.V. Smeets & Schippers

Logo op deksel

geen

geen

geen

zwart vierkantje met witte randen
 

zwart vierkantje met witte randen

klein bootje 27mm

klein bootje 27mm

grote boot 40mm

Clipper naam

Indeling
doos

witte opvulvakken en 3 advertenties in deksel

huisje-dobbel en 5 advertenties in deksel en grijs logo zichtbaar

huisje-dobbel en 5 advertenties in deksel.
Grijs logo ovedrukt met zilververf en daarin de naam "MONO Spellen"

huisje-dobbel en 5 advertenties in deksel.
Grijs logo ovedrukt met zilververf en daarin de naam "MONO Spellen"

huisje-dobbel met 7 advertenties in deksel

huisje-dobbel

huisje-dobbel met puntjes-relief op vakken
Variatie:

Type Z14a
witte opvulvakken met puntjes-relief maar zonder opdruk

huisje-dobbel

huisje-dobbel

Type Z16f: Assemblagefout:
 er zijn dozen van dit type aangetroffen met de opvulvakken van de Cluedo spellen

Onderkant
en Rand

oranje stippen en randen

oranje stippen en randen

oranje stippen en randen

oranje stippen en randen

oranje stippen en randen, wit vakje

oranje stippen en randen, wit vakje

oranje stippen en randen, wit vakje

wit

wit

Rugzijde
bord

zwart vierkantje met witte randen

klein bootje
 

klein bootje

Speelzijde bord en patent-tekst

Waddington groene loc, linnen rug, Dorpstraat
 alleen “Wettig gedeponeerd” onder locomotieven plaatje

Waddington groene loc linnen rug Dorpsstraat
 alleen “Wettig gedeponeerd” onder locomotieven plaatje

Waddington groene loc linnen rug Dorpsstraat
 alleen “Wettig gedeponeerd” onder locomotieven plaatje

Waddington groene loc linnen rug
 Dorpsstraat
 alleen “Wettig gedeponeerd” onder locomotieven plaatje
 

Parker zwarte loc
Dorpsstraat
©1935,1946,1961 onder Monopoly

Parker zwarte loc
Dorpsstraat
©1935,1946,1961 onder Monopoly

Parker zwarte loc
 Dorpsstraat
©1935,1946,1961 onder Monopoly

Parker zwarte loc en bootje op speelveld
Dorpsstraat
©1935,1946,1961 onder Monopoly
Variatie: Type Z15a

Bord met Clipper Naam op rug en speelveld

Parker zwarte loc en Clipper naam op speelveld
Dorpsstraat
©1935,1946,1961 onder Monopoly

Pionnen

mens-erger

mens-erger

mens-erger brede voet

mens-erger brede voet
 

mens-erger

mens-erger

mens-erger

mens-erger

mens-erger
Variatie:

mens-erger brede voet

Dobbel-stenen

Geld

1-5-10-20-50-100-500

3796-36 nieuw type

Kans (16) en Alg.
Fonds (16)
kaartjes

genummerd

ongenummerd
kleine letters

ongenummerd
kleine letters

ongenummerd
kleine letters

ongenummerd
kleine letters
 

ongenummerd
kleine letters

ongenummerd
kleine letters

ongenummerd
kleine letters

ongenummerd
kleine letters

Eigendoms bewijzen (28)

gekaderd,
 "Wanneer een speler AL de stra-..."

gekaderd,
 "Wanneer een speler AL de stra-..."
 

gekaderd,
 "Wanneer een speler AL de straten van..."
 

gekaderd,
 "Wanneer een speler AL de straten van..."

gekaderd,
 "Wanneer een speler ALLE..."
Letters van straatnaam zeer kort op elkaar.

Ongekaderd,
"Wanneer een speler ALLE..."
Variatie:

gekaderde eigendoms bewijzen met "ALLE"

Ongekaderd,
 "Wanneer een speler ALLE..."
Variatie:

gekaderde eigendoms bewijzen met "ALLE"

Spelregels

locomotievenplaatje 2-6 spelers

locomotievenplaatje 2-6 spelers

locomotievenplaatje 2-6 spelers

"MONOPOLY"
zonder Serif

"MONOPOLY"
zonder Serif

"MONOPOLY"
zonder Serif

rode hoek en Clippper boot

rode hoek en Clipper naam
Variatie: Type Z16a

spelregels met rode hoek en Clipper boot (restant)

Overige attributen

onbekend

zwarte "controle-bon"

witte "controle-bon" met "Mony Spellen"

onbekend

witte "controle-bon" op dun papier

gele "controle-bon" op dun papier

onbekend

"controle-bon" rode rand met nummer
67.xxx.101P
 

"controle-bon" rode rand met nummer
67.xxx.101P
68.xxx.101P

Algemene variaties:

Geverfde dobbelstenen komen in diverse soorten en kleuren voor en zijn niet bepalend voor een bepaald type doos.

Het komt voor dat aan het begin van de productie van een nieuw type nog één (zelden meer dan één) onderdeel uit de restvoorraden van het voorgaande type werd gebruikt. Ook wordt soms aan het einde van een productieperiode al een onderdeel van het opvolgende type waargenomen. Indien dit structureel voorkomt (regelmatig waargenomen) wordt dit vermeld als een subtype, b.v. “Variatie: Type 4a”. Treft men een doos aan waarin de datering van bepaalde onderdelen wordt toegeschreven aan dozen die niet chronologisch op elkaar  volgen, dan is de kans groot dat het een samengestelde doos betreft met niet-originele onderdelen. Indien historische gegevens bekend zijn waaruit valt af te leiden dat een dergelijke doos toch origineel moet zijn dan wordt melding daarvan bij het Monopoly Lexicon op prijs gesteld.

De opdrukken “Huisje met geld” en “Dobbelstenen en Pionnen” op de opvulstukken komen in diverse combinaties voor in verschillende dozen. Waarschijnlijk werden de opvulstukken min of meer willekeurig gebruikt op basis van beschikbare voorraad.