Herkomst van de Nederlandse Monopoly straatnamen

Lange tijd is de herkomst van de Nederlandse Monopoly straatnamen in raadselen gehuld geweest en er is zelfs in 2006 door het NRC een serie artikelen aan gewijd waarin men opriep met verklaringen te komen. Het is echter aantoonbaar dat de keuze van juist dié steden en straatnamen voor een belangrijk deel kan worden gekoppeld aan het warenhuis Perry, de eerste importeur en distributeur van de Monopoly spellen in Nederland. Van 1936 tot 1940 werden Engelse spellen met straatnamen van London geïmporteerd die door Perry werden voorzien van Nederlandse vertalingen van de spelregels. In 1940 werd door Perry de eerste volledig Nederlandse versie, met Nederlandse steden en straatnamen uitgebracht. De licentie was in handen van Van Perlstein & Roeper Bosch N.V. (v.P.&R.B.N.V.).

In 2009 deed ik hiernaar onderzoek en het blijkt dat de steden (met uitzondering van “Ons Dorp”) overeenkomen met alle plaatsen waar Perry een filiaal of magazijn had. De meeste daarvan lagen in de straten die op het Monopoly bord worden genoemd. Waarom de overige straten in diezelfde steden er op staan kan vaak volgens een terugkerend patroon beredeneerd worden.

Hieronder een opsomming met de verklaring voor de diverse steden en straten (de straten met een directe of indirecte relatie met Perry zijn rood gemarkeerd):

ARNHEM (de lichtblauwe straten)
KETELSTRAAT 35: Perry filiaal te Arnhem. Tegenwoordig zit Perry Sport nog steeds aan de Ketelstraat 23.
STEENSTRAAT en VELPERPLEIN: de Ketelstraat gaat via de Roggestraat over in het Velperplein, die op zijn beurt weer overgaat in de Steenstraat. De groep straten vormt dus een logisch geheel. Het Velperplein was in de jaren ‘30 en ‘40 de belangrijkste winkelomgeving in het centrum van Arnhem. Daar Perry zelf een warenhuis was, was de keuze voor winkelstraten een voor de hand liggende. Ook in de andere kleurgroepen komt dit regelmatig terug.

Perry filiaal in de Ketelstraat te Arnhem, 1903

HAARLEM (de magenta straten)
BARTELJORISSTRAAT 20: H.M.F. Seveke, magazijn van Perry-artikelen te Haarlem.
(KLEINE) HOUTSTRAAT 84: Rijwielhandelaar J. Perry. Perry was als warenhuis gespecialiseerd in sport artikelen en daarom is de link naar deze rijwielhandelaar waarschijnlijk niet toevallig. Tegenwoordig zit Perry Sport aan de Grote Houtstraat 51 in Haarlem.
ZIJLWEG Voor deze straat is geen directe verklaring. De Zijlweg gaat over in de Zijlstraat, waarvan vervolgens de Barteljorisstraat weer een zijstraat is.

Huidig filiaal van Perry Sport aan de Grote Houtstraat

UTRECHT (de oranje straten)
VREEBURG 4 (tegenwoordig Vredenburg): Huidig adres van Perry Sport. Het Perry filiaal te Utrecht lag in 1938 aan de Oudegracht 143, maar het feit dat Perry Sport nu aan de Vredenburg ligt is een aanwijzing dat dit adres al eerder een rol kan hebben gespeeld in de Perry geschiedenis. De Oudegracht ligt hemelsbreed zo’n 150 meter van de Vredenburg 4.
NEUDE: geen directe verklaring maar ligt eveneens op een steenworp afstand van de Oudegracht en de Vredenburg.
BILTSTRAAT: In die tijd de belangrijkste winkelstraat van Utrecht.

Huidig Perry filiaal in de Vredenburg te Utrecht

GRONINGEN (de rode straten)
HEERESTRAAT 68: Perry filiaal Groningen.
GROOTE MARKT: is wederom van oudsher de belangrijkste winkelomgeving van Groningen. Vanuit de Heerestraat komt men direct op de Grote Markt.
A-KERKHOF: ligt, evenals de Grote Markt op een steenworp afstand van de Heerestraat.

Perry filiaal in de Heerestraat te Groningen, 1922

DEN HAAG (de gele straten)
PLEIN 13, op de hoek van de Korte Poten: Perry filiaal Den Haag. Perry had verder nog vestigingen in de Hoogstraat en de Valeriusstraat. Het betreft hier opnieuw een belangrijke winkelstraat.
SPUI en LANGE POTEN: de straten Spuistraat, Lange Poten en Plein liggen direct in elkaars verlengde. Tussen Spuistraat en Lange Poten kruist Spui deze straten. Het huidig adres Perry Sport is aan de Spuistraat 63.

Nog net te zien: Perry filiaal aan de Hoogstraat, 1961

ROTTERDAM (de groene straten)
COOLSINGEL: Perry had zelf in Rotterdam een vestiging aan de Schiedamse Singel 67A, die via de Schiedamse Vest en WestBlaak op de Coolsingel uitkomt maar ook de Bijenkorf was één van de belangrijkste distributeurs voor Perry van Monopoly. De Bijenkorf heeft Perry naderhand ook overgenomen. Het eerste gebouw van de Bijenkorf werd in 1930 geopend en stond aan het van Hogendorpsplein (thans het Churchillplein), op de hoek met de huidige Blaak en aan de kop van de Coolsingel. Vanuit de lunchroom kon men de belangrijke winkelstraat Coolsingel in zijn geheel overzien.
(NOORD)BLAAK 67: Perry Monopoly verkoper Meijer & Blessing te Rotterdam. Blaak lag aan weerszijden van een gracht, vandaar de benamingen Noordblaak en Zuidblaak.
HOFPLEIN: dit verkeersplein ligt aan de andere kop van de Coolsingel. Vanuit de Bijenkorf kon men deze zien liggen.

Zicht vanuit de Coolsingel op het Van Hogendorpsplein met het warenhuis de Bijenkorf op de hoek met Blaak (links) en de Schiedamsedijk (rechts), 1935

AMSTERDAM (de donkerblauwe straten)
LEIDSCHESTRAAT is tegenwoordig de Leidsestraat en deze ligt in het verlengde van het Leidseplein waar de firma Van Perlstein & Roeper Bosch N.V. (v.P&R.B.N.V.) gevestigd was te Amsterdam. Deze was de de officiële licentiehouder van de eerste Nederlandse Monopoly versies.
KALVERSTRAAT 93-99: hoofdvestiging van Perry te Amsterdam hetgeen natuurlijk ook meteen verklaart waarom dit op het Monopolybord de duurste straat is.

Perry folder 1937. Heropening na de grote brand in 1936.

ONS DORP (de paarse straten)
De straten DORPSTRAAT en BRINK zijn vrijwel zeker nergens in het bijzonder aan gerelateerd. BRINK is een algemene term voor een open plaats of marktplaats.

Perry St. Nicolaas folder 1925

Perry St. Nicolaas folder 1919

Bronnen:
- Perry Bode 1911
- Telefoongids 1915
- St Nicolaas folders van Perry uit 1919, 1925, 1936 en 1938
- Huidige adresgegevens Perry Sport
- Albert Veldhuis: Monopoly Lexicon
- Aad Engelfriet: Geschiedenis van de Coolsingel